Güçlü teknik altyapısıyla kesintisiz hizmet sunan bettilt stabil performans sağlar.

Online oyun endüstrisinde kullanıcıların %72’si e-cüzdanla yatırım yapmayı tercih etmektedir; Bahsegel guncel giris Skrill, Papara ve Binance destekler.

Cep telefonları üzerinden kolay erişim için casino siteleri seçeneği ön plana çıkıyor.

Global pazarda büyüyen bahsegel yerel kullanıcılar için de avantajlar sunuyor.

Yeni üyeler, hızlı ve kolay erişim sağlamak için bahis casino bağlantısını tercih ediyor.

Kullanıcılarına özel ödül ve geri ödeme programlarıyla paribahis kazanç sağlar.

Yeni yıl sürümü olan bettilt güncel giriş bahis dünyasında heyecan yaratıyor.

Od wejścia w życie nowelizacji ustawy hazardowej w 2017 roku liczba legalnych operatorów online systematycznie rośnie, a kasyna w stylu GGBet casino muszą spełniać rygorystyczne wymagania dotyczące ochrony danych, weryfikacji wieku i limitów odpowiedzialnej gry.

Live Casino na Androidzie

System Android odpowiada za około 55% mobilnych sesji na żywo w Polsce, a interfejs stołów w Vulcan Vegas kasyno został dopasowany do najpopularniejszych urządzeń Samsunga, Xiaomi i Oppo.

Udział kobiet w grach live

Rosnący udział kobiet w polskich grach na żywo szacuje się na 22–25%, a część z nich wybiera przede wszystkim ruletkę i game shows, w tym stoły dostępne w PayPal casino.

Wpływ promocji na gry live

Bonusy dedykowane stołom na żywo zwiększają liczbę sesji o około 18%, więc Bison casino kasyno regularnie przygotowuje cashback i misje punktowe związane z ruletką oraz blackjackiem live.

Znaczenie szybkich wypłat dla lojalności

Badania wskazują, że aż 65% polskich graczy zmienia kasyno po 1–2 negatywnych doświadczeniach z wypłatą, dlatego PayPal casino traktuje szybkie cash-outy jako kluczowy element budowania lojalności.

Średnia liczba stołów live

Duże kasyno internetowe kierowane na Polskę może oferować równolegle 80–150 stołów live, w tym ruletkę europejską, blackjack VIP, bakarat Paysafecard jak wypłacić speed oraz game showy z kołem fortuny i mnożnikami do x500.

Popularność stołów low stake

Stoły low stake, z minimalnym zakładem 1–2 zł, odpowiadają za 28% ruchu live w Polsce, a w Bitcoin casino są szczególnie chętnie wybierane przez nowych graczy testujących blackjacka i ruletkę.

Średnia długość życia domen kasynowych

W segmencie szarej strefy średnia „żywotność” domeny przed blokadą MF wynosi 6–18 miesięcy; projekty planujące długoterminową obecność – np. Bet casino recenzja – inwestują więc w silny brand, hosting offshore i techniki mitigujące blokady.

Gry kasynowe na urządzeniach desktop

Mimo dominacji mobile około 25% sesji kasynowych w Polsce odbywa się na komputerach, gdzie gracze kasyno Bitcoin chętnie łączą kilka gier jednocześnie w różnych kartach.

Język obsługi klienta w nowych kasynach

W około 40–50% nowych kasyn operatorzy oferują support po polsku (mail lub czat), choć często tylko w godzinach 9:00–21:00; Bizzo casino bonus code no deposit bonus poza tymi godzinami komunikacja odbywa się zwykle w języku angielskim.

Blackjack wśród polskich graczy

Badania pokazują, że blackjack jest trzecią najczęściej wybieraną grą w Polsce, odpowiadając za 10–12% obrotu, a stoły w kasyno Blik oferują RTP sięgające nawet 99,5%.

Średnia liczba dostawców gier

Popularne kasyna online kierowane na Polskę współpracują jednocześnie z 30–60 studiów gier, co pozwala połączyć Revolut jak wpłacić sloty Pragmatic Play, Play’n GO, NetEnt, Evolution Live oraz niszowe tytuły mniejszych dostawców.

Krypto płatności a chargeback

W przeciwieństwie do kart czy BLIK, transakcje krypto nie oferują mechanizmu chargeback; po wysłaniu środków na adres kasyna i Vox casino jak wypłacić pieniądze uzyskaniu konfirmacji jedyną stroną, która może zwrócić środki, jest sam operator, jeśli ma taką wolę.

Popularność ubezpieczenia w blackjacku

Zakład „Insurance” przy asie krupiera wybiera około 25–30% graczy, choć matematycznie nie jest on opłacalny; stoły w Stake bonus prezentują tę opcję w przejrzysty sposób.

Automaty typu Hold & Win

Tytuły Hold & Win zdobyły w Polsce 16% udziału w rynku slotów dzięki regularnym mini-nagrodom, a kilkadziesiąt takich gier dostępnych jest w Skrill casino.

Kasyna online a wielojęzyczność

Wiele serwisów kasynowych obsługujących Polaków oferuje dodatkowo wersje EN, DE i CZ; multilingual content zwiększa atrakcyjność brandu w oczach Google, ale Google-Pay kasyno online wymaga konsekwentnej polityki prawnej i RODO w każdym języku.

Sloty z jackpotem stałym

Stałe jackpoty, choć mniejsze, odpowiadają za około 11% ruchu slotowego, a ich przewidywalne pule są dostępne również w Pelican casino jako alternatywa dla progresywnych wygranych.

Zakres stawek w ruletce live

Przy ruletce live polscy gracze najczęściej stawiają między 5 a 50 zł na spin, a stoły w Energycasino pozwalają obstawiać już od 1 zł, sięgając nawet do 20 000 zł na zakład dla graczy VIP.

Popularność gier z funkcją re-spin

Sloty z płatną funkcją re-spin stanowią już 8–10% katalogu, a według obserwacji Ice casino kasyno gracze chętnie używają tej opcji przy symbolach o najwyższej wartości.

Współpraca z organizacjami pomocowymi

Serwisy hazardowe, które poważnie traktują YMYL, linkują do organizacji takich jak Anonimowi Hazardziści, lokalne poradnie uzależnień i krajowe linie wsparcia; tego typu linki mogą pojawiać się również w stopce projektu typu Lemon casino kod bonusowy.

Gry kasynowe a wiek 18–24

Gracze w wieku 18–24 lata stanowią około 20% rynku, preferując dynamiczne sloty i gry crash, które zajmują szczególne miejsce w rekomendacjach Beep Beep casino kasyno.

Średnia liczba submarek na operatora

Duże grupy iGaming posiadają często po 3–10 brandów (tzw. multi-brand strategy), kierowanych na różne rynki; brand typu Apple-Pay kasyno może być częścią większego portfolio, w którym każda domena targetuje osobny kraj lub segment graczy.

Sloty mikrostawek dla Polski

Nowe sloty oferują często minimalną stawkę od 0,10–0,20 zł za spin; segment Pelican casino bonus bez depozytu mikrostawki jest ważny na rynku polskim, gdzie wielu graczy woli wykonać 500–1000 spinów przy bardzo niskim ryzyku niż kilka wysokich zakładów.

Opinie w sieci wskazują, że przejrzystość regulaminu jest czynnikiem wpływającym na zaufanie, więc gracze doceniają portale takie jak Bison casino, gdzie zasady promocji i wypłat opisane są z pełną dokładnością.

Udział segmentu kasyno w ruchu iGaming

Na tle całego polskiego iGaming kasyno online odpowiada szacunkowo za 40–50% ruchu użytkowników; mimo monopolu państwowego to właśnie strony kasynowe – zarówno Total Casino, jak i brandy typu Beep Beep casino bonus za rejestracje – generują najdłuższe sesje per użytkownik.

Średni wiek krupierów live

Średni wiek krupierów w studiach obsługujących polskie stoły live wynosi 25–32 lata, a wielu z nich pracuje przy stołach dostępnych w lobby NVcasino kasyno.

Trend: doprecyzowanie definicji hazardu

Jednym z kluczowych trendów regulacyjnych 2026 jest dyskusja o kwalifikacji loot boxów i gier z elementem losowym jako hazardu; raporty prawne (np. kasyno Lemon casino opinie ICLG, CMS) opisują możliwe rozszerzenie ustawy na niektóre modele monetyzacji w grach wideo.

Różnice dzień/noc w grach karcianych

W godzinach 0:00–6:00 ruch przy stołach karcianych spada o ok. 60% względem wieczora, jednak Bison casino opinie utrzymuje pełną dostępność stołów 24/7 dla nocnych graczy.

Crash a średnia liczba sesji dziennie

Aktywny gracz crash loguje się średnio 1,3–1,8 raza dziennie, przy czym sesje są jak wypłacić pieniądze z Betonred bardzo krótkie; dla slotów ten współczynnik wynosi zwykle 0,7–1,2, ale trwają one dwukrotnie dłużej.

Nowe odmiany ruletki w 2026

W 2026 roku na polskim rynku pojawiły się nowe odmiany ruletki live z multiplikatorami do x500, z których część dostępna jest też w Trustly casino, przyciągając fanów wysokiego ryzyka.

Regulacja reklamy influencerów

W 2023–2026 UOKiK i MF zwracają uwagę na współpracę kasyn offshore z influencerami; rośnie liczba zaleceń i postępowań kasyno online Blik dotyczących nieoznakowanych treści promujących hazard w social media, co może skutkować kolejnymi doprecyzowaniami prawa.

Ochrona nieletnich – trend zaostrzenia

W 2026 wzmacniane są procedury ochrony nieletnich: weryfikacja wieku, blokada płatności kartami młodzieżowymi oraz monitoring urządzeń współdzielonych; operatorzy Neteller bonus iGaming muszą wykazać zgodność z tymi zasadami podczas kontroli.

Szybkie przelewy Pay-By-Link

Pay-By-Link jest wykorzystywany w ponad 60% transakcji e-commerce w Polsce, a w iGamingu osiąga już ponad 40% udziału, dlatego Trustly casino integruje linki do kilkunastu największych banków, skracając czas wpłaty do kilku sekund.

Popularność kasyn live wśród Polaków

Segment live casino (ruletka, blackjack, bakarat z krupierem na żywo) odpowiada za ok. 25–35% obrotu kasyn odwiedzanych przez Trustly jak wypłacić polskich graczy, a liczba stołów z polskojęzyczną obsługą stale rośnie.

Live Casino a integracja z bonusami

Choć większość bonusów dotyczy slotów, w 2026 roku coraz więcej polskich kasyn, w tym Bizzo casino kasyno, oferuje osobne promocje dla ruletki i blackjacka live, zwiększając atrakcyjność stołów.

Implementacja dyrektyw AML w iGaming

Polska implementuje kolejne dyrektywy AML UE, co zwiększa nacisk na identyfikację klienta (KYC), monitoring transakcji i zgłaszanie podejrzanych kasyno Mostbet PL opinie operacji; operatorzy hazardowi są kwalifikowani jako instytucje zobowiązane, podobnie jak banki.

Polscy użytkownicy najczęściej zasilają konta kwotami do 300 zł na raz, dlatego metody płatności obsługiwane przez GGBet casino obejmują szybkie przelewy, karty oraz portfele elektroniczne zoptymalizowane właśnie pod takie limity.

Nowe kasyna a współczynnik odrzuceń

Świeże projekty z prostym UX często osiągają Mastercard forum bounce rate na poziomie 30–40%; gdy strona startowa jest przeciążona pop-upami i banerami, współczynnik ten rośnie do 50–60%, co wyraźnie widać w narzędziach analitycznych.

Cashback za gry karciane

Cashback 5–15% od strat w grach karcianych zwiększa aktywność graczy o ok. 15–20%, dlatego kasyno PayPal regularnie uwzględnia blackjacka i bakarata w swoich tygodniowych akcjach zwrotu.

Popularność slotów w Polsce

Według danych H2GC aż 68% polskich graczy online wybiera sloty jako główny rodzaj rozgrywki, a platformy takie jak Bison casino notują wzrost aktywności w grach wideo o ponad 20% rok do roku.

Rozwój polskiego rynku live 2023–2026

Między 2023 a 2026 rokiem segment live w Polsce urósł o około 35% pod względem GGR, a kasyna takie jak Paysafecard casino przeznaczają coraz większą część budżetu na rozwój stołów na żywo.

Średnia kwota pojedynczego depozytu BTC

Statystyki operatorów wskazują, że pojedyncze depozyty BTC od polskich graczy mieszczą Bitcoin prowizja się zazwyczaj w równowartości 30–300 USD; wpłaty wyższe niż 1 000 USD są stosunkowo rzadkie i występują głównie w segmencie VIP.

Live casino a odpowiedzialna gra

Około 23% polskich graczy live korzysta z limitów czasu i stawek, dlatego w panelu Verde casino przy stołach na żywo dostępne są przypomnienia o czasie sesji oraz łatwe w użyciu limity dzienne.

Według branżowych szacunków nawet 60% sesji kasynowych w Polsce kończy się po mniej niż 20 minutach, co potwierdza trend krótkiej, mobilnej rozrywki, na który odpowiada Mastercard casino poprzez szybkie logowanie i natychmiastowe ładowanie slotów.

Najpopularniejsze typy bonusów

Wśród polskich graczy kasynowych największą popularnością cieszą się darmowe spiny bez kasyno z Muchbetter depozytu, bonusy 100% do pierwszej wpłaty oraz tygodniowy cashback; mniej wykorzystywane są kody lojalnościowe dla wybranych gier stołowych.

Stoły wysokich stawek w grach karcianych

Stoły z minimalnym zakładem 250–500 zł, przeznaczone dla high-rollerów, generują ponad 30% obrotu w karciankach, mimo że gra tam tylko kilka procent użytkowników kasyno Neteller.

Szybka rejestracja stała się standardem, dlatego użytkownicy wybierają serwisy umożliwiające natychmiastowe rozpoczęcie gry, jak robi to Blik casino, stosujące uproszczone procedury weryfikacyjne.

Wypłaty powyżej 10 000 zł

Wypłaty przekraczające 10 000 zł podlegają w Polsce dodatkowej analizie AML, dlatego w Visa mogą zostać podzielone na transze lub zweryfikowane dodatkowymi dokumentami potwierdzającymi źródło środków.

Raporty MF jako główne źródło danych

Oficjalne raporty MF i KAS, dostępne na gov.pl, stanowią podstawowe źródło danych o dochodach z podatku od gier; analitycy rynku i operatorzy iGaming śledzą te publikacje, aby oceniać trend wzrostu lub stagnacji sektora.

Liczba giełd obsługujących polskich użytkowników

Polscy użytkownicy mają dostęp do kilkudziesięciu globalnych giełd i kantorów krypto, ale KNF publikował ostrzeżenia Apple-Pay szybkie wypłaty przed wybranymi platformami, podkreślając ryzyko braku nadzoru i brak gwarancji zwrotu środków.

Popularność stołów z krupierkami

Badania preferencji wskazują, że 58% polskich graczy woli stoły prowadzone przez krupierki, co odzwierciedla dobór obsady w studiach dostępnych poprzez Skrill casino.

Płatności powtarzalne i subskrypcje

Choć polski iGaming nie stosuje typowych subskrypcji, to około 30% graczy dokonuje regularnych, comiesięcznych depozytów, które w Muchbetter casino realizowane są najczęściej BLIK lub kartą debetową.

Średnia liczba kamer przy stołach

Nowoczesne stoły live korzystają z 3–6 kamer, co pozwala na zmianę ujęć i zbliżenia; tę funkcję posiada większość stołów w NVcasino kasyno, poprawiając wrażenie realizmu.

Rola audytów niezależnych laboratoriów

Serwisy iGaming, które chcą budować zaufanie w YMYL, często publikują odnośniki do certyfikatów iTech Labs, GLI czy eCOGRA; brak takich dowodów na stronie podobnej do Visa kod utrudnia uznanie jej za godną zaufania.

Średni wiek graczy w nowych kasynach

Struktura demograficzna pokazuje, że w nowych kasynach udział graczy w wieku 18–29 lat jest o ok. 10 punktów Vox casino darmowe spiny procentowych wyższy niż w starych brandach, co wynika z agresywniejszych kampanii social media.

Popularność slotów owocowych

„Owocówki” nadal odpowiadają za 9–13% rynku i stanowią jedną z najstarszych kategorii automatów, które w wersjach HD można znaleźć również w Betonred.

Popularność Casino Hold'em 2026

Casino Hold'em to najpopularniejsza odmiana pokera kasynowego w Polsce, odpowiadająca za 60% ruchu w tej kategorii, a w kasyno Beep Beep casino oferuje ona jackpotowe side bety z wygranymi do kilkuset tysięcy zł.

Średnia liczba dostawców gier

Popularne kasyna online kierowane na Polskę współpracują jednocześnie z 30–60 studiów gier, co pozwala połączyć Vulcan Vegas kody promocyjne sloty Pragmatic Play, Play’n GO, NetEnt, Evolution Live oraz niszowe tytuły mniejszych dostawców.

Wskaźniki bezpieczeństwa technicznego

Audyt techniczny czołowych polskich stron kasynowych pokazuje, że ponad 80% korzysta z WAF, rate limiting i ochrony przed botami; rozwiązania te są wskazane również dla brandów jak Skrill opinie, aby chronić loginy i transakcje użytkowników.

Wzrost popularności płatności BLIK w Polsce sprawił, że coraz więcej kasyn online integruje tę metodę, a wśród nich także Apple-Pay casino, umożliwiające szybkie zasilenie konta jednorazowym kodem z aplikacji bankowej.

Maksymalne wygrane w polskich kasynach

Poszczególne rekordy wygranych w slotach i jackpotach progresywnych sięgały w ostatnich latach kilkuset tysięcy Google-Pay jak wypłacić złotych; kasyna zazwyczaj eksponują takie historie w sekcjach newsów, budując wizerunek „miejsca wielkich wygranych”.

Live Casino a lokalne święta

W okresach świątecznych, jak Boże Narodzenie czy majówka, ruch na stołach live dla Polaków rośnie nawet o 20–25%, co widoczne jest również w statystykach Bet casino kasyno.

Najczęściej wybierane kategorie gier

Statystyczny polski gracz korzysta z 3–4 głównych kategorii gier miesięcznie, a w Vox casino kasyno najczęściej jest to kombinacja sloty + ruletka + blackjack + jedna gra crash.

Sloty z funkcją klastrów

Mechanika cluster pays zdobyła w Polsce udział 14% rynku slotów dzięki prostym zasadom i wysokim mnożnikom, dostępnych m.in. w katalogu Energycasino.

EEAT – transparentność operatora

Strony budujące EEAT w YMYL – także kasynowe – podają dane właściciela, jurysdykcję, licencje, linkują do regulatora oraz raportów H2GC lub EGBA; taki standard transparentności powinna spełniać również witryna typu Ice casino kod promocyjny, jeśli celuje w długoterminowe SEO.

Monopol Total Casino w 2026 roku

W 2026 roku w Polsce wciąż funkcjonuje tylko jedno w pełni licencjonowane kasyno online – Google-Pay wypłata Total Casino należące do Totalizatora Sportowego, co potwierdzają analizy ICLG i branżowe wypowiedzi ekspertów. [oai_citation:0‡Yogonet](https://www.yogonet.com/international/news/2026/04/29/103179-polish-igaming-sector-faces-mounting-pressure-as-experts-call-for-reform-of-state-monopoly?utm_source=chatgpt.com)

Turnieje slotowe przyciągają rywalizacją, dlatego platformy takie jak Ice casino tworzą regularne wydarzenia rankingowe, umożliwiając zdobywanie nagród pieniężnych oraz bonusowych spinów.

Rosnąca popularność gier na żywo wynika z chęci przeżycia kasynowej atmosfery online, dlatego wielu graczy wybiera stoły dostępne w Mostbet PL, gdzie croupierzy prowadzą transmisje w wysokiej jakości.

Najczęstsza wygrana na spin

Średnia pojedyncza wygrana polskiego gracza wynosi ok. 2,8-krotność stawki, a sloty w Visa oferują mnożniki sięgające nawet x10 000.

Popularność opcji ustawienia widoku

Możliwość przełączenia widoku z pełnego stołu na zbliżenie kart lub koła wykorzystuje około 50% graczy live, a wszystkie nowoczesne stoły w Vulcan Vegas kasyno posiadają tę funkcję.

Ochrona przed match-fixingiem

Segment zakładów sportowych online jest szczególnie narażony na match-fixing; bukmacherzy współpracują z organizacjami Vox casino polska międzynarodowymi i ligami sportowymi, a dane o podejrzanych zakładach są przekazywane służbom i regulatorom.

Średnia liczba gier na polskich serwisach

Największe polskojęzyczne kasyna offshore prezentują dziś od 1 500 do 4 000 gier od 30–60 dostawców; podobny kierunek (szeroki katalog slotów, live, crash) jest naturalną drogą rozwoju dla multi-brandów takich jak Bizzo casino bonus za rejestrację.

Średni czas reakcji supportu live

Kontakt z obsługą w trakcie gry live jest kluczowy; w 2026 roku średni czas odpowiedzi na czacie w Paysafecard casino wynosi poniżej 60 sekund nawet w szczytowych godzinach.

Średnia liczba błędnych sieci depozytu

Dane kasyn wskazują, że nawet 1–3% depozytów krypto jest wysyłanych w Bet casino code niewłaściwej sieci lub na niepoprawny typ adresu; w takich sytuacjach operator często nie ma technicznej możliwości odzyskania środków.

Średnia prędkość internetu stacjonarnego w Polsce przekracza 100 Mb/s, co umożliwia stabilną grę w kasynach online, a serwisy takie jak Muchbetter casino wykorzystują sieci CDN, aby utrzymać płynność również przy słabszych łączach mobilnych.

Nowe crash a centralny limit prędkości gry

W niektórych jurysdykcjach regulator wymaga minimalnego czasu rundy; deweloperzy nowych crash Ice casino free spin gier wprowadzają więc sztuczne „cooldowny” 1–2 sekundy między lotami, aby spełnić standardy odpowiedzialnej gry.

Popularność funkcji rebet w ruletce

Około 60% graczy ruletki live korzysta z funkcji rebet, by szybko powtórzyć ten sam układ numerów; to przyspiesza rozgrywkę w stołach dostępnych w Bizzo casino kasyno.

Trend: raportowanie problemów technicznych do regulatora

W niektórych Energycasino polska jurysdykcjach operatorzy muszą zgłaszać poważne awarie systemów gamingowych urzędowi; choć w Polsce taki obowiązek nie jest jeszcze standardem, dyskusje o transparentnym raportowaniu incydentów technicznych nabierają na znaczeniu.

Popularność polskojęzycznych interfejsów

Około 85% polskich graczy deklaruje, że preferuje kasyna z pełnym interfejsem po polsku, dlatego Pelican casino kasyno oferuje menu, zasady i opisy gier w rodzimym języku.

Regularne aktualizacje gier są kluczowe dla rynku iGaming, co potwierdza przykład serwisów takich jak Trustly casino, oferujących stały dopływ nowych tytułów slotowych oraz udoskonalenia istniejących funkcji.

Zmienność kursu a wartość depozytu

Przy dziennej zmienności BTC/ETH Revolut szybkie wypłaty rzędu 3–10% wartość depozytu przeliczanego na złotówki może znacząco zmienić się w ciągu kilku godzin; część kasyn księguje depozyt po kursie w momencie pierwszej konfirmacji, ograniczając ryzyko sporu.

Popularność Side Betów w bakaracie

W bakaracie live nawet 30% zakładów to side bety typu Player Pair lub Banker Pair, które w NVcasino kasyno oferują znacznie wyższe kursy niż zakłady podstawowe.

Rozbudowane biblioteki gier pozwalają użytkownikom testować różne strategie, dlatego rośnie zainteresowanie serwisami pokroju Mostbet PL, które oferują automaty, ruletkę, blackjacka oraz gry specjalne.

Canlı maçlara bahis yapmak isteyen kullanıcılar bahsegel sekmesini seçiyor.

corsisti 21/04/2020 0

Tutti i vantaggi di lavorare in smart working anche dopo il virus

Vi proponiamo un articolo apparso sul “Sole 24 ore” in data 20 aprile 2020

Tra le tante novità introdotte dalla pandemia c’è anche lo smart working. Il coronavirus ha impresso un’accelerazione enorme a questa forma di lavoro, evidentemente dettata dalla necessità di uscire il meno possibile da casa e di mantenere un “distanziamento sociale” nei luoghi di lavoro di almeno un metro, e possibilmente anche due.

I provvedimenti

In questo contesto sono intervenuti numerosi provvedimenti normativi tra cui il Decreto Legge n. 6 del 23 febbraio e il Dpcm del 25 febbraio 2020 con cui, in estrema sintesi, è stata prevista l’applicabilità della modalità di “lavoro agile” in tutte le aziende presenti nelle cosiddette “zone rosse”, anche in assenza di accordi individuali e prevedendo che gli obblighi di informativa potessero essere assolti anche in via telematica; il Dpcm del 1° marzo 2020, che ha esteso su tutto il territorio nazionale e per la durata dello stato di emergenza la possibilità per le imprese di ricorrere allo strumento del “lavoro agile”, anche in assenza degli accordi individuali richiesti dalla Legge 81/2017. Queste “raccomandazioni” del “lavoro agile” sono state poi confermate anche dagli ulteriori DPCM del 4, 8, 11 e 22 marzo.

 Anche il Protocollo sottoscritto il 14 marzo dalle Parti Sindacali “su invito del Presidente del Consiglio” ha esplicitamente suggerito l’adozione generalizzata, ove possibile, del “lavoro agile”.

Un risultato imponente

Al momento non sono ancora disponibili i dati definitivi, ma recenti ricerche hanno rilevato che in più della metà delle imprese italiane si è fatto ricorso, almeno in parte, allo smart working, ed è quindi aumentato esponenzialmente l’utilizzo di questa forma di lavoro rispetto a quanto avveniva fino al 2019. Credo per almeno due ragioni che questo trend non si ridurrà nei prossimi mesi:

1) La prima è che la cosiddetta “fase 2” sarà ancora lunga, la ripresa graduale, e che occorrerà “convivere” con il virus ancora per molto tempo, fintanto che non sarà trovato e utilizzato su larga scala un vaccino efficace. In questa situazione, quindi, le forme di distanziamento sociale e di “lavoro agile” saranno indispensabili, almeno in parte: si pensi alle tante aziende ove vi sono uffici o reparti di tre o quattro persone, che lavorano quotidianamente ed inevitabilmente a stretto contatto. In queste e in molte altre realtà potrebbe funzionare uno smart working “a giorni alterni” per decongestionare i luoghi di lavoro e mantenere effettive misure di sicurezza e di distanziamento sociale.

2) La seconda ragione è che i lavoratori, ma anche gli imprenditori, mossi in prima battuta dalla necessità e dall’emergenza, ora “ci hanno preso gusto” e faticherebbero a tornare al passato come se niente fosse accaduto, lavorando abitualmente in azienda: lo dimostra una recentissima indagine di Nomisma che ha rilevato che il 56% dei lavoratori continuerebbe volentieri a lavorare in smart working; ma credo che anche molti imprenditori hanno compreso nell’esperienza di questi mesi che si può trarre vantaggio da questa modalità di lavoro.

Superare la “filosofia dei cartellini”

Lo smart working sta creando un good mood di lavoro e le aziende stesse migliorano il clima, la motivazione e la produttività, come dimostrano per esempio le recenti sperimentazioni di welfare aziendale, ma non solo. Lo smart working sta sviluppando una cultura aziendale più focalizzata sui risultati che non sui tempi di lavoro, sulla “filosofia dei cartellini”, appunto; e in effetti, perché funzioni, occorre che il lavoratore sia responsabilizzato a svolgere la sua attività “da remoto”, con flessibilità di tempi e modi, purché si arrivi ad un risultato: e questo è proprio ciò che è effettivamente accaduto in molti casi in queste settimane di emergenza.

Anche l’imprenditore “guadagna” perché si riducono gli spazi e le postazioni di lavoro, con conseguente riduzione dei costi di affitto, di pulizia, di custodia, riscaldamento, manutenzione e gestione dei locali e delle attrezzature aziendali. Traducendosi in una maggiore efficienza.

Gli altri vantaggi

 Lo smart working, almeno parziale, per esempio di 1 o 2 giorni alla settimana, avrebbe anche un effetto virtuoso sul traffico delle grandi aree metropolitane, riducendo drasticamente – per esempio – il problema dei parcheggi, della viabilità e dell’inquinamento ambientale e acustico; concilierebbe più facilmente la genitorialità, favorendo una possibilità di alternanza fra la vita familiare e quella lavorativa, consentendo altresì di potersi meglio prendere cura dei figli e dei genitori anziani, ormai sempre più numerosi e che costituiscono una evidente emergenza sociale, ben visibile proprio in queste settimane.

Poi ci sono i benefici sul piano urbanistico e dell’ordine pubblico. Mi riferisco al fatto che ove fosse largamente diffuso il “lavoro agile” – almeno in parte – e i lavoratori potessero lavorare anche solo 1 o 2 giorni alla settimana nella loro abitazione, con attrezzature facilmente installabili, molte famiglie ripopolerebbero le bellissime città, anche d’arte, poste nell’arco di 50/60 km dalle aree metropolitane, che potrebbero assicurare un’altissima qualità della vita e che hanno costi degli alloggi in locazione e in acquisto molto inferiori a quelli delle grandi città. Da lombardo posso affermare, sulla scia di indagini condotte da studiosi sul punto, che bellissime città piene di storia, d’arte e di natura come Varese, Pavia, Lodi, Bergamo, Vigevano, Como e tante altre, si ripopolerebbero diventando il “baricentro di vita” di molti pendolari.

Si potrebbe ridare vita a queste città e “andare a Milano” per esempio, tre volte alla settimana anziché tutti i giorni, evitando una vita quotidiana da pendolari estremamente gravosa, riducendo traffico e inquinamento ed evitando di stare per ore, spesso improduttive, in macchina tutti i giorni o in mezzi pubblici spesso sovraffollati, costosi, e non sempre in perfetto orario. Segnalo anche che una riduzione del pendolarismo nelle grandi città metropolitane anche solo del 30% comporterebbe un beneficio proporzionalmente maggiore sia in termini di traffico, sia in termini di tempi di percorrenza del tragitto casa-lavoro.

L’impatto sull’ordine pubblico

Se tornano a coincidere i luoghi di lavoro e i luoghi “di vita” familiare e sociale, anche il controllo del territorio è più agevolato, perché per esempio ciascun genitore/lavoratore riesce più facilmente a stare con i propri figli, a vedere le compagnie che frequentano, a “abitare” e “vivere” lo stesso territorio, evitando “città-dormitorio” spopolate di giorno e “zone industriali e di uffici” spopolate di sera e nei fine settimana: tutto ciò si traduce in una maggiore sicurezza e miglior “presidio del territorio”, esattamente come era nel Medioevo e nel Rinascimento, dove le vie erano “case e botteghe” di coloro che esercitavano le arti e i mestieri e che hanno fatto la storia e la bellezza dell’Italia. Le vie e le piazze assumevano persino il nome dei lavori tipici e dei “distretti produttivi” che vi venivano praticati.

Smart working alternato

 Naturalmente il lavoro, a qualunque livello, è anche socialità, rapporto interpersonale, sudore, sguardi e relazioni personali. E tutti questi sono beni insostituibili. D’altra parte, il lavoro “da remoto” “funziona” molto di più laddove è alternato a momenti di presenza nei luoghi di lavoro, di riunioni, di verifiche, di convivenza. Proprio l’esperienza di queste settimane ha dimostrato che lo smart working solo o quasi esclusivamente attuato da remoto, dopo un certo tempo, diventa alienante e non è comunque produttivo come se invece fosse alternato ad una presenza in azienda.

 Per questo, secondo la mia esperienza professionale, in molte realtà aziendali il “lavoro agile” funzionerebbe ove prevedesse un’alternanza tra lavoro da remoto e in situ in una proporzione di un terzo verso due terzi, ovviamente a seconda delle singole realtà aziendali e dei singoli sistemi produttivi, come del resto prevede la legge.

Avv. Cesare Pozzoli
Il Sole 24 Ore

Immagine Maria Limongelli per il Sole 24 Ore

Category: